از شماره یازدهم / دوازدهم

به اين پنج نکته توجه کنيد

اگر می خواهيد شعر ترجمه کنيد

ممکن است شما به یک یا چند زبان خارجی مسلط باشید و یا در کشور خارجی زندگی کنید و بخواهید از این امتیاز استفاده کنید و شعر هایی را که به زبان مادری تان سروده شده به زبان های دیگری ترجمه کنید، تا افراد کشور های مختلف با فن شاعری و ذوق شاعران کشور شما آشنا شوند یا شاید به کشور های دیگری سفر کنید و به اشعار ملی این کشور علاقه مند شوید و بخواهید که این اشعار را به مردم کشور خود بشناسانید. به هر حال ترجمه شعر می تواند یک تجارت جدی و بزرگ باشد و نباید آن را سبک پنداشت.
وظیفه شما به عنوان یک مترجم تنها معنی کردن لغات یک شعر به زبان های دیگر نیست، بلکه باید روح آن شعر را نیز در نظر بگیرید و به احساس شاعر نیز اهمیت دهید، در حقیقت باید شعر طوری ترجمه شود که بیانگر احساسات شاعر (در زمان نوشتن شعر) نیز باشد قوانین و قواعدی وجود دارد که با رعایت آنها در ترجمه می توان روح شعر را نیز ترجمه کرد!... در زیر به بعضی از این نکات اشاره می کنیم:

باید با شعر انس بگیرید
شعری را که می خواهید ترجمه کنید بار ها و بار ها بخوانید، آنقدر این کار را تکرار کنید تا لغات شعر کاملا ملکه ذهنتان شود و بتوانید واژه های معادلی برای این لغات پیدا کنید که روح واژه ها را نیز در بر داشته باشد. وقتی این کار را انجام دهید، شعر در زهنتان جا می گیرد و آن وقت خواهید دید که می توانید قافیه و وزن شعر را حس کنید. بله، آهنگ و وزن یک شعر حس کردنی است نه شنیدنی ...
ابیات شعر را روی یک کاغذ با فاصله های زیاد و یک اندازه بنویسید و از روی آن کاپی بردارید. این کاپی ها را در نقاطی که در معرض دید تان است، بچسپانید. مثلاً یک نسخه را می توانید روی آینه بچسپانید و هر بار که نگاهی به آینه می اندازید یک بار شعر را بخوانید. این کار باعث می شود که نکات دستوری شعر را نیز به خاطر بسپارید.
اگر می خواهيد ...
مثلاً اینکه صفات در کجای بیت ها قرار گرفته اند یا قید هایی در شعر به کار رفته است.
به علاوه وقتی شما نسخه های زیادی از شعر را در مکان های مختلف خانه بچسپانید، ناخود آگاه توجه تان به آنها جلب خواهد شد و به هر کجا که نگاه می کنید مجبورید قبل از انجام هر کاری ابتدا یکبار شعر را بخوانید و این موجب می شود که با شعر انس بگیرید.

شاعر را بشناسید
امکان دارد شما آنقدر خوش شانس باشید که شاعر شعری که قصد دارید آن را ترجمه کنید زنده باشد. پس از این فرصت طلایی استفاد کنید و از وی سوالاتی در مورد شعرش بپرسید. مثل اینکه شاعر هنگام سرودن شعر به چه چیزی فکر می کرده یا اینکه در کل، عقاید شاعر چگونه است، عقاید شخصی شاعر چقدر در سرودن شعر هایش موثر است، معنی و مفهوم شعر از نظر شاعر چیست، شاعر برای سرودن این شعر از چه چیزی و یا چه کسی الهام گرفته است، آیا واژه ای در شعر وجود دارد که نماد چیزی باشد و...
هر قدر بیشتر در مورد شاعر و نظریات و عقایدش بدانید مطمیناً بهتر می توانید به مفهوم اصلی شعر پی ببرید و در نتیجه وقتی خود تان از مفهوم اصلی شعر آگاهی کامل داشته باشید، بهتر می توانید این مفهوم را به زبان دیگری برگردانید . پاسخ های شاعران، کمک بزرگی در ترجمه اشعار به شما خواهند کرد. اما اگر شعری را انتخاب کنید که شاعر آن در قید حیات نباشد، کار شما کمی سخت تر می شود. در این حالت می توانید در مورد نویسنده و نظریاتش تحقیق کنید و تا جایی که ممکن است در این زمینه آگاهی کسب کنید، منابعی که برای این کار در اختیار دارید عبارتند از: انجمن های نویسندگان و شاعران در هر کشور، انترنت و وب سایت های مربوط، کتابخانه های دانشگاهها و دیپارتمنت های زبان های خارجی.
حتی می توانید افرادی را پیدا کنید که بتوانند اطلاعاتی در مورد شاعر به شما بدهند یا اینکه شما را راهنمایی کنند تا به مقصود برسید.

اکنون برای یک ترجمه زیبا و قدرتمند آماده باشید
وقتی شما شعر ی را ترجمه می کنید، باید سعی کنید تا جایی که امکان دارد معانی دقیق لغات را بنویسید، اما باید بُعد دیگر ترجمه را نیز در نظر بگیرید. یعنی باید قدرت هنری خود را نیز نشان دهید و سعی کنید مترادف هایی برای لغات پیدا کنید که غیر از اینکه معانی دقیق واژه ها را می رساند، زیبایی و حس ترجمه را نیز خراب نکند.
ترجمه اصطلاحات یک نمونه عالی برای نشان دادن قدرت هنری شماست. اگر بخواهید اصطلاحات را لغت به لغت ترجمه کنید، خواهید دید که در زبان مقصد، معنی و مفهوم روشن و دقیقی نخواهد داشت و صرفاً یک جملۀ بی مفهوم است. باید بدانید یک ترجمه مستقیم و لغت به لغت ممکن است کل شعر را خراب کند. در این مورد باید جملات و کلمات مترادف اصطلاح را پیدا کنید و از آنها استفاده کنید.
به خاطر داشته باشید که شما می خواهید مخاطب تان به زبان شما از شعر لذت ببرند و مطمئن باشید اگر لغات را مستقیماً ترجمه کنید کسی روش ترجمه شما را تحسین نمی کند.

بسیار محتاط عمل کنید
این مورد برای کسانی که فکر می کنند می توانند در چند دقیقه ترجمه خوب و تحسین برانگیز ارائه دهند. درست است که برنامه های کمپیوتری کاربردی و خوبی برای مترجمان وجود دارد و همچنین دیکشنری های حرفه ای و کتاب های معانی اصطلاحات و عبارات نیز در دسترس مترجمان است. اما برای ارائه یک ترجمه عالی و بی عیب و نقص نباید تنها به این موارد تکیه کنید.
شما باید کار تان را خود تان به پایان برسانید... کاری را که شروع کرده اید به پایان برسانید.
البته می توانید از برنامه های کمپیوتری و کتاب های لغات به عنوان راهنما و کمک در ترجمه هایتان استفاده کنید. اینها ممکن است بتوانند به شما کمک کنند تا مفهوم اصلی و پایه ای شعر را متوجه شوید و اسکلت شعر را پیدا کنید اما وظیفه شما به عنوان مترجم این است که در میان استخوان های شعر قلبی قرار دهید و به آن حیات بخشید. شما باید بتوانید شعر را در زبان مقصد زنده نگهدارید به طوری که شعر همان طور که در زبان مبدأ دارای روح است، در زبان مقصد نیز جریان داشته باشد. باید مخاطب زنده بودن شعر را لمس کند.

یک نفس عمیق بکشید!
وقتی ترجمه را به پایان رساندید، قبل از اینکه این شعر را کنار بگذارید و آن را تمام شده فرض کنید، حداقل چند روز استراحت کنید و در این مدت به مسایلی غیر از ترجمه فکر کنید، چیز های دیگری به زبان خودتان!
حالاً دو باره به سراغ ترجمه هایتان بروید و صفحاتی را که ترجمه کرده اید بخوانید. ترجمه شعر دقیقاً به این شبیه است که خود تان شعری بگویید.
اگر خود تان بخواهید شعری بگویید باید دقیقاً بدانید که چه چیزی را می خواهید در شعر بیان کنید و باید آنچه را که می خواهید بگویید احساس کنید.
مجبورید تمرکز کنید. هزاران شغل دیگر وجود دارد که از این کار آسانتر است و درآمد بهتری نیز دارد و دید بهتری هم می توان به آن داشت اما ترجمه شکوه وزیبایی ویژه ای دارد. بیان شعر به یک زبانی دیگر یکی از بهترین شیوه ها برای به اشتراک گذاشتن فرهنگ و هنر ملت هاست و به ما یاد آوری می کند که می توانیم به چیزی فراتر از مرز های جغرافیایی بیندیشیم.

- برگرفته از کتاب هفته


بازگشت به صفحه نخست